02.03.2026 | renthoff
Kiedy pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy?
W niektórych branżach zdarzają się sytuacje, kiedy kontynuowanie wykonywanych zadań może prowadzić do realnego zagrożenia. W praktyce jednak wiele osób wciąż nie ma pewności, czy i kiedy mogą przerwać wykonywanie obowiązków bez narażania się na konsekwencje służbowe. Poniżej wyjaśniamy, w jakich przypadkach pracownik może odstąpić od wykonywania pracy, jakie warunki muszą być spełnione oraz jak taka decyzja wpływa na wynagrodzenie.
Czy pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy?
Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, zatrudniony nie jest bezwzględnie zobowiązany do realizowania powierzonych zadań w każdej sytuacji. Pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, gdy dalsze jej wykonywanie stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia. To uprawnienie nie jest przywilejem uznaniowym, lecz elementem systemu bezpieczeństwa i higieny pracy.
Warto podkreślić, że prawo to nie dotyczy subiektywnego dyskomfortu czy niechęci do wykonywania obowiązków. Musi istnieć realne, obiektywne ryzyko, które można racjonalnie uzasadnić. Pracownik powinien działać w dobrej wierze, kierując się troską o bezpieczeństwo – swoje lub innych osób.
Często pojawiają się wątpliwości, czy pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy bez uprzedniej zgody przełożonego. Odpowiedź brzmi: tak, jednak powinien on niezwłocznie poinformować pracodawcę o zaistniałej sytuacji. Brak takiej informacji może zostać potraktowany jako naruszenie obowiązków pracowniczych.
Co istotne, powstrzymanie się od pracy w uzasadnionych przypadkach nie może stanowić podstawy do wyciągania negatywnych konsekwencji służbowych, w tym obniżenia wynagrodzenia. Pracodawca ma obowiązek ocenić sytuację i podjąć działania eliminujące zagrożenie.
W jakich przypadkach zagrożenia pracownik może odstąpić od wykonywania pracy?
Przepisy jasno wskazują, kiedy pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy. Najważniejszym kryterium jest wystąpienie zagrożenia. Poniżej przedstawiamy najczęstsze i najważniejsze sytuacje:
bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia pracownika – dotyczy to m.in. pracy na uszkodzonych maszynach, w warunkach grożących porażeniem prądem, zawaleniem konstrukcji czy narażeniem na toksyczne substancje. Jeżeli ryzyko jest natychmiastowe i realne, pracownik nie tylko może, ale wręcz powinien przerwać pracę;
zagrożenie zdrowia lub życia osób trzecich – jeśli wykonywane czynności mogą narazić współpracowników, klientów lub osoby postronne, odstąpienie od pracy jest w pełni uzasadnione. Przykładem może być obsługa niesprawnego urządzenia transportowego w miejscu publicznym;
brak środków ochrony – pracodawca ma obowiązek zapewnić odpowiednie środki ochrony indywidualnej. Ich brak, np. kasków, rękawic czy odzieży ochronnej, uprawnia pracownika do przerwania pracy. Coraz częściej firmy decydują się na wynajem odzieży ochronnej, co pozwala spełnić wymogi BHP i uniknąć podobnych sytuacji;
stan psychofizyczny pracownika uniemożliwiający bezpieczne wykonywanie zadań – przemęczenie, silny stres czy nagłe pogorszenie stanu zdrowia mogą sprawić, że wykonywanie pracy stanie się niebezpieczne. Dotyczy to zwłaszcza zawodów wymagających pełnej koncentracji, np. operatorów maszyn, kierowców, chirurgów;
polecenia służbowe niezgodne z prawem – jeżeli przełożony wydaje polecenie sprzeczne z przepisami, pracownik ma prawo odmówić jego wykonania. Obejmuje to również sytuacje, w których polecenie narusza zasady BHP lub inne normy prawne.
Co należy zrobić, gdy pracownik przerywa pracę w uzasadnionych okolicznościach?
Wiesz już, w jakich przypadkach zagrożenia pracownik może odstąpić od wykonywania pracy. Pora odpowiedzieć na pytanie, co zrobić, jeśli taka decyzja została podjęta. Przede wszystkim konieczne jest niezwłoczne poinformowanie przełożonego lub innej osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo w zakładzie pracy. Informacja ta powinna jasno wskazywać przyczynę przerwania pracy oraz rodzaj zagrożenia.
Dobrą praktyką jest także zabezpieczenie miejsca pracy, o ile jest to możliwe. Chodzi np. o wyłączenie maszyny, oznaczenie strefy niebezpiecznej czy ostrzeżenie innych pracowników.
Pracodawca z kolei ma obowiązek zbadać zgłoszenie i podjąć działania naprawcze. Może to obejmować usunięcie usterki, zapewnienie środków ochrony czy reorganizację pracy. Do czasu usunięcia zagrożenia pracownik nie powinien być dopuszczony do wykonywania tych samych czynności.
Przepisy jasno określają, w jakich przypadkach pracownik może odstąpić od wykonywania pracy, dając mu realne narzędzie ochrony zdrowia i życia. Odpowiedzialne korzystanie z tego uprawnienia, połączone z właściwą komunikacją z pracodawcą, pozwala uniknąć konfliktów i budować kulturę bezpieczeństwa.
